Der Ne Eki? Siyaset Bilimi Perspektifinden Bir İnceleme
Siyaset, insanların birbirleriyle ilişkilerinde, toplumsal düzenin temellerini oluşturan güç yapılarının nasıl şekillendiğini anlamaya yönelik bir çabadır. Yıllar geçtikçe bu ilişkiler, ideolojiler, devletler, kurumlar ve tabii ki iktidar arasındaki etkileşimle değişir. Sadece devletin varlığı değil, aynı zamanda devletin nasıl meşruiyet kazandığı, vatandaşların bu süreçte nasıl yer aldığı ve toplumsal düzenin nasıl sürdürüldüğü de önemlidir. Bu yazıda, “der ne” ekinin siyasal anlamlarını ve güç ilişkilerindeki rolünü analiz ederken, iktidar, kurumlar, yurttaşlık ve demokrasi kavramlarıyla bağlantılı derin bir inceleme yapacağız.
Giriş: Güç İlişkileri ve Toplumsal Düzenin İnşası
İktidarın ve toplumsal düzenin nasıl işlediğine dair en basit sorulardan biri şu olabilir: Kim, neyi ve nasıl yönetiyor? Bir toplumda iktidar, yalnızca hükümetin bir aracı olmanın ötesindedir. İktidar, devletin meşruiyetini sağlamak, toplumsal düzeni sürdürebilmek ve bireylerin davranışlarını şekillendirebilmek için sürekli bir ilişkiyi ve etkileşimi içerir. Bu ilişkiler, siyasal kurumlar, vatandaşlar ve toplum arasındaki karşılıklı etkileşimlerle anlam bulur.
Burada dikkat çeken bir diğer önemli nokta ise katılım meselesidir. Bir toplumda katılım, vatandaşların siyasal süreçlere dahil olmalarını, karar alma mekanizmalarında söz sahibi olmalarını sağlar. Bu katılımın derecesi, bir toplumu ne kadar demokratik kılabileceğiyle doğrudan ilişkilidir. Meşruiyet ise iktidarın, toplumun onayını alarak varlığını sürdürmesidir. Bir iktidarın meşru olup olmadığı, sadece yasalarla değil, toplumun bu iktidara olan güveniyle de belirlenir.
Bu yazı, “der ne” ekinin siyasal anlamlarını derinlemesine irdeleyerek, yukarıdaki kavramlar ışığında toplumsal düzeni nasıl etkileyebileceğini sorgulayacaktır.
İktidar ve “Der Ne” Ekinin Rolü: Herkesin Bir İktidarı Vardır
Türkçedeki “-der” eki, genellikle eylemi ifade eden bir son ek olarak kullanılır, ancak siyasal bir bağlamda bu ek, güç ve kontrolü simgeleyen bir araç haline gelir. Çoğunlukla, toplumsal iktidarın ve gücün şekillendiği bir alan olarak karşımıza çıkar. Eğer bir insan “der” diyorsa, burada yalnızca bir hüküm vermekle kalmaz, aynı zamanda bu hükmün toplumdaki diğer bireyler üzerinde ne gibi etkiler yaratacağına dair de bir düşünceye yer verir. Bu, sadece gündelik hayatta kullanılan bir dilsel formasyon değil, aynı zamanda toplumsal düzeni belirleyen, güç ilişkilerini inşa eden bir yapıdır.
Michel Foucault, iktidarın ve güç ilişkilerinin toplumsal yapıları nasıl şekillendirdiği üzerine derinlemesine düşünmüştür. Ona göre, iktidar sadece bir kişiye veya kuruma ait değildir; toplumsal düzen, iktidarın her noktada yeniden üretildiği bir alandır. “Der” diyen kişi, aslında toplumsal düzenin belirleyicisi ve sürdürücüsüdür. Bu anlamda, dilsel ve sembolik gücün siyasete nasıl yansıdığı üzerine kafa yormak önemlidir. Çünkü herkesin bir iktidarı vardır; dil, bu iktidarın şekillenmesinde temel araçlardan biridir.
Demokrasi ve Katılım: “Der” Diyenler Kimdir?
Demokrasi, halkın kendi kendini yönetme biçimidir, ancak bu tanım içinde en önemli unsurlardan biri katılımdır. Katılım, yalnızca bir oy verme hakkı değil, aynı zamanda toplumun tüm karar alma süreçlerine dahil olabilmesidir. Günümüzde, demokrasinin işleyişi çoğu zaman yalnızca seçimlerle sınırlıdır. Ancak yurttaşlık hakkı, sadece seçimlere katılmakla sınırlı değildir. Yurttaşlık, aynı zamanda bireylerin toplumsal yaşamda aktif olarak yer almalarını gerektirir.
Hannah Arendt, siyasal katılımın anlamı üzerine yaptığı çalışmalarda, demokrasiye katılımın sadece oy kullanmakla sınırlı olmadığını, toplumun daha derin yapılarında da aktif rol oynamayı içerdiğini belirtir. Arendt’e göre, katılım, bireylerin siyasal yaşamda söz sahibi olmalarını ve toplumsal sözleşmeye dayalı bir meşruiyetin oluşmasını sağlar.
Peki, bir toplumda “der ne” diyenler kimdir? Hangi ideolojiler ve kurumlar bu gücü elinde bulundurur? Günümüzde bu soruya yanıt ararken, popülist ideolojilerin yükselişi ve merkez sağ/sol ayrımının giderek belirsizleşmesi gibi dinamikler üzerinde durmamız gerekir. Donald Trump’ın, Boris Johnson’ın ve Viktor Orban’ın liderlik tarzları, bireysel kararları toplumsal düzeyde etkileyen ve yönlendiren popülist söylemleri ile “der” diyenler arasında örnekler sunar. Bu liderler, toplumsal düzeni şekillendirme gücüne sahipken, aynı zamanda demokratik katılımı ve meşruiyeti sorgulayan bir iktidar anlayışına da sahiptir.
Kurumsal Güç ve İdeolojiler: Pasif Katılımın Tehlikeleri
Bir toplumda kurumlar, toplumsal düzenin yapı taşlarıdır. Adalet, eğitim, sağlık, güvenlik gibi temel kurumlar, yalnızca siyasal istikrarı sağlamakla kalmaz, aynı zamanda halkın katılımını da şekillendirir. Fakat bu kurumlar, aynı zamanda iktidarın tekelinde olabilir ve meşruiyetin sorgulanması da bu süreçte önemli bir yer tutar.
Karl Marx, kapitalist toplumların kurumlar aracılığıyla sınıf farklılıklarını ve adaletsizliği derinleştirdiğini belirtmiştir. Marx’a göre, iktidar ve kurumlar, bir avuç elitin çıkarlarını korurken, halkın gerçek anlamda katılımını engeller. Bugün de benzer şekilde, kurumsal yapılar bazen toplumların gerçek ihtiyaçlarına değil, bir elit sınıfın çıkarlarına hizmet edebilecek şekilde işler.
Fransız Devrimi’nin, “halkın iradesi” ve “katılım” gibi idealleri nasıl dönüştürdüğünü ve kurumlar aracılığıyla nasıl sınıfsal hiyerarşilerin yeniden üretildiğini anlamak, bu bağlamda önemlidir. Kurumsal yapılar, halkın sesini susturmanın bir aracı haline gelebilir. Bugünse, devletin veya büyük şirketlerin gücüyle şekillenen iktidar ilişkileri, demokratik katılımın önünde bir engel teşkil edebilir.
Meşruiyetin Krizi: “Der Ne” Ekinin Sonuçları
Günümüz siyaseti, meşruiyet krizinin derinleştiği bir dönemden geçiyor. Birçok devlet, halkın güvenini kaybediyor ve iktidarını sürdürebilmek için otoriter yöntemlere başvuruyor. İktidarın meşruiyeti, sadece hukuki normlarla değil, aynı zamanda toplumun algısıyla da belirlenir. Eğer halkın çoğunluğu, yöneticilerinin meşru olup olmadığını sorgulamaya başlarsa, o zaman iktidarın temeli sarsılabilir.
Fransa’daki Sarı Yelekler Hareketi, bu meşruiyet krizinin bir örneğidir. Fransa’daki hükümetin, halkın katılımını ve taleplerini yeterince dikkate almadığı, ekonomik eşitsizliklerin arttığı bir ortamda, toplumun büyük bir kesimi “der ne” diyerek itiraz etmiştir. Bu hareket, modern demokrasilerde katılımın ne kadar kritik olduğunu ve meşruiyetin kaybedilmesinin ne gibi toplumsal sonuçlara yol açabileceğini gösterir.
Sonuç: İktidarın Yeniden İnşası Üzerine
Bir toplumda meşruiyet, sadece yasalarla değil, güç ilişkileri ve katılım ile şekillenir. “Der ne” ekinin, toplumsal iktidarın yeniden inşasında nasıl rol oynadığını anlamak, siyasetin sadece hukukla değil, kültürel ve dilsel yapılarla da şekillendiğini gösterir. İktidarın ve gücün kaybedilmesi, sadece bir seçim meselesi değil; halkın katılımının ve toplumun tüm bileşenlerinin birbirine nasıl bağlandığının bir